Cybersickness, in het Nederlands ook wel simulatorziekte genoemd, raakte een paar jaar geleden breder bekend bij de opkomst van 3D-schermen, maar het effect werd al in 1992 beschreven. Toen met de belofte in het vooruitzicht van VR-brillen en virtuele omgevingen, die nooit echt uitgekristalliseerd zijn. Momenteel wordt het fenomeen weer genoemd in combinatie met de release van het nieuwe besturingssysteem iOS 7. Kortgezegd komt het erop neer dat gebruikers zich ziek voelen door de bewegingseffecten in de nieuwe interface.
Dat klinkt in eerste instantie vergezocht, ziek worden van een klein schermpje. Computerworld informeerde bij TNO-deskundige Jelte Bos wat cybersickness is en waarom mensen daar last van hebben. Onderzoeksinstituut TNO doet al langer onderzoek naar het verschijnsel en Bos is tevens professor bij de Vrije Universiteit Amsterdam op het gebied van bewegingswetenschap. Hij vertelt dat cybersickness in principe een bewegingsziekte is, net als het verschijnsel zeeziekte.
Beweging zien; niet voelen
"Optische informatie komt in de hersenen samen met informatie uit het evenwichtsorgaan", legt Bos uit. "Het probleem ontstaat als er uit deze informatie niet meer te achterhalen is of je beweging ervaart door wat je ziet of wat je voelt." Hij vergelijkt het met het kijken uit een treinraam op een perron, terwijl er een trein naast vertrekt, waardoor het lijkt of je zelf beweegt. Tot de trein weg is en je merkt dat je nog stilstaat. Visueel detecteer je beweging, maar het bewegingsorgaan merkt niets. Nu duurt dit niet zo lang, maar als je zulke tegenstrijdige informatie langer krijgt kun je daar misselijk van worden.
Als je een aanhoudende beweging ziet op een scherm, maar je evenwichtsorgaan voelt dat niet, dan levert dat een conflict op in de vestibulaire kern in de hersenen. "Andersom kan ook: je zit stil, maar voelt beweging. Dat heb je bijvoorbeeld als je op de achterbank in de auto zit te lezen." De bewegingsinformatie van het evenwichtsorgaan strookt dan niet meer met de visuele informatie die wordt verwerkt.
Dat effect wordt bewegingsziekte genoemd. Het krijgt de naam simulatorziekte, of cybersickness, als dit effect optreedt wanneer je beweging interpreteert van een scherm, maar het lichaam stilstaat. "De meeste mensen worden daar misselijk van." Een mooi voorbeeld is het roetsjen over een achtbaan met de virtuele bril Oculus Rift, waardoor mensen onvast op de benen komen te staan.
Met VR-bril Oculus Rift worden gebruikers gebombardeerd met visuele informatie die volgens de andere zintuigen niet klopt. Dat levert leuke reacties op.
In iOS 7 zijn de speciale effecten, zoals het vloeiend in- en uitzoomen en het parallax-effect, uit te schakelen voor mensen die er last van hebben. De draaierigheid die gebruikers voelen bij de nieuwe interface treedt op als mensen visueel worden meegevoerd met deze beweging. De discrepantie tussen wat de ogen zien en wat het bewegingsorgaan voelt, levert een misselijk gevoel op.
We kennen dit misselijkheidsverschijnsel van Oculus Rift en 3D-schermen al een beetje - sommige mensen worden ziek als ze te lang aan het firstperson-gamen zijn met een doorsnee scherm voor zich - maar hetzelfde fenomeen dankzij een iPhone-schermpje klinkt minder voor de hand liggend. "Je kunt het vergelijken met die vertrekkende trein op het perron naast je. De grootte van het raam waar je door kijkt, maakt niet uit, als het beeld dat je ziet maar 'echt' genoeg lijkt", legt Bos uit.
Bij de introductie van diverse 3D-smartphones en de handheld gameconsole Nintendo 3DS doken er zorgen op in diverse media dat duizenden mensen kotsmisselijk werden van deze beelden. In de praktijk bleek dat uiteindelijk behoorlijk mee te vallen. Maar er zijn mensen die gevoeliger lijken te zijn voor de effecten van simulatorziekte dan anderen.
Instabieler door gewenning
Er is ook sprake van gewenning als mensen langer worden blootgesteld aan dit effect, waarbij informatie die uit het evenwichtsorgaan wordt verstuurd, genegeerd wordt in de hersenen. "Je kunt eraan wennen, maar in feite train je dan je zenuwstelstel opnieuw", vertelt Bos. "Hoe meer je went aan het alleen verwerken van visuele informatie, hoe meer je informatie uit het evenwichtsorgaan negeert en hoe instabieler je wordt."
Het is overigens mogelijk om te schakelen tussen het negeren van evenwichtsinformatie en het verwerken ervan, zegt Bos, maar dat schakelen is beperkt. Hiernaar wordt nog meer onderzoek verricht. Het is interessant om te zien dat nu de 3D-hype aan het wegtrekken is, cybersickness opduikt in de verwerking van 3D-effecten in 2D-beeld. Dat betekent dat we weer vaker geconfronteerd zullen worden met verhalen van gebruikers die ziek worden van hun interface. Vooral nu een populair product als de iPhone zo'n visueel effect toepast en andere interfaceproducenten deze trucjes zullen nabootsen.
Met de komst van de Nintendo 3DS en smartphones als de LG Optimus 3D kwam het misselijkheidsverschijnsel weer even in de kijker bij diverse media, zoals in deze Fox-uitzending uit januari 2011.
-
-
Er zijn nog geen reacties.Reageer
Preview